[ جواب ] باسمه تعالى ؛ چنانچه اطمينان ندارد كه منى خارج نمىشود و كارى انجام داد و منى خارج شد ، روزه باطل است و قضا و كفارهء عمد واجب است ، و الله العالم . ( 717 ) اگر كسى كه روزه‌دار است كارى انجام دهد و فكر كند روزه‌اش باطل شده و نهار بخورد يا كار باطل‌كنندهء روزه را انجام دهد ، در صورتى كه بعداً به اشتباه خود پى ببرد كه روزه باطل نشده آيا بايد قضاى روزه را بگيرد يا بايد كفاره هم بدهد ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ اگر كارى را انجام داد كه مىداند حرام است و خيال كرد روزه‌اش باطل شده و كارى كه باطل‌كننده است انجام داد ، هم قضا و هم كفاره دارد ، و اگر عمل اول حرام نبود فقط قضا دارد ، و الله العالم . ( 718 ) آيا در سفر معصيت - كه نماز تمام است - مىتواند روزه بگيرد ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ بايد روزه بگيرد ، و الله العالم . ثبوت اول ماه ( 719 ) نظر جنابعالى در بارهء اينكه ماه طوق داشته باشد معلوم مىشود كه ماه در شب سابق بوده است ، چيست ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ بعيد نيست كه با داشتن طوق ثابت شود كه شب سابق شب اول بوده است ، و الله العالم . ( 720 ) مگر مىشود در يك ماه دو عيد داشته باشيم و يا در يك ماه دو شب قدر كه از نظر ماه مثلًا در عربستان امروز عيد باشد و ايران فردا ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ بنابر نظر كسانى كه قائل به لزوم اتفاق در افق هستند روز عيد و شب قدر نسبى است و نسبت به هر يك روز عيد و شب قدر غير از روز عيد و شب قدر در شهر ديگرى است كه در افق اتفاق ندارند ، ولى اين قول مخالف ظاهر